Норвеги нефтийн ашгийн 78%-ийг татвараар авч, бүх орлогоо дэлхийн хамгийн том санд хийж, жил бүр зөвхөн хүлээгдэж буй өгөөжийг (3%) төсөвт зарцуулдаг. Байгалийн баялгийн засаглалын индексээр олон жил тэргүүлсэн (Compliance Week).
Гол баримтууд
| Бүлэг | Норвеги юу хийдэг вэ |
|---|---|
| 2. Татвар | Нефтийн компаниуд 22% энгийн татвар дээр 71.8% тусгай татвар төлж, нийт ахиу татвар 78% болдог. 2026 онд нефтийн татварын орлого 291.5 тэрбум крон гэж тооцсон (Norsk Petroleum) |
| 3. Төрийн оролцоо | Төр Equinor-ын 67%-ийг эзэмшдэг ч компани арилжааны зарчмаар ажилладаг; хувьцааг Худалдаа, аж үйлдвэрийн яам удирддаг (Norsk Petroleum) |
| 3. Шууд хувь (SDFI) | Төр олон орд, хоолойд шууд хувь эзэмшиж, 80 орчим ажилтантай Petoro компаниар удирдуулдаг; 2026 онд цэвэр мөнгөн урсгал 193 тэрбум крон (Norsk Petroleum) |
| 6. Сан | Засгийн газрын тэтгэврийн сан – Глобал: 2.5 их наяд ам.доллар орчим (2026 оны 10-р сар) (Wikipedia) |
| 6. Төсвийн дүрэм | Урт хугацаанд нефтийн бус төсвийн алдагдал сангийн бодит өгөөжтэй (3%) тэнцэх ёстой; 2017 онд 4%-иас 3% болгосон. Хямралын үед илүү, өсөлтийн үед бага зарцуулж болно (Norsk Petroleum, Norges Bank) |
| 7. Хуваарилалт | Иргэдэд бэлэн мөнгө өгдөггүй; харин 2026 оны улсын төсвийн 27 орчим хувийг сангаас санхүүжүүлж, эрүүл мэнд, боловсрол, тэтгэврээр дамжуулан хүргэдэг (Засгийн газар) |
Монголд хуулбарлаж болох зүйл
- Сангаас зарцуулах хэмжээг хувиар (жишээ нь 3%) хуульчлах. Ингэвэл улс төрчид жил бүр сангаас хэдийг авах вэ гэж маргахгүй.
- Төрийн компанийн хувьцааг арилжааны удирдлагаас тусгаарлах: яам эзэмшигч, компани нь мэргэжлийн ТУЗ-тэй.
- Эрдэнэс Монголын хувьд Petoro шиг жижиг, мэргэжлийн "хувь эзэмшигч" байгууллага: уурхай ажиллуулдаггүй, зөвхөн төрийн хувийг хянадаг.
Шууд шилжихгүй зүйл
- Норвеги баялгаа олохоос өмнө хүчирхэг институцтэй байсан; Монгол тэдгээрийг баялгийн урсгалтай зэрэгцүүлэн барих шаардлагатай.
- 78%-ийн татвар нь далайн нефтийн өндөр ашигт тохирох бөгөөд Монголын зэс, нүүрсний орд, хөрөнгө оруулалтын эрсдэлд шууд тохирохгүй.
Энэ профайл Баялгийг ард түмэнд тайлангийн хэсэг бөгөөд 12 бүлгийн загварын 6, 7-р бүлэгт төвлөрсөн. Бусад бүлгийн судалгаа үргэлжилж байна.