Монголын баялаг, тоогоор
Байгууллагууд
Монголын баялгийн хуваарилалтад нөлөөлдөг бүх байгууллага: хууль тогтоогч, яам, агентлаг, хяналтын байгууллага, баялгийн сан, төрийн компани, санхүү, орон нутаг, бизнес, иргэний нийгэм, судалгаа, олон улсын байгууллага, хэвлэл мэдээлэл. Тус бүр юу хийдэг, яагаад чухал вэ.
Гол албан тушаалтнууд →Хууль, дүрэм →- 01 →ИргэдҮндсэн хуулиар газрын хэвлий, түүний баялаг ард түмний мэдэлд байна. Иргэд УИХ-ыг сонгоно.
- 02 →Хууль, төсөвАшигт малтмалын хууль, баялгийн сангийн хууль, төсвийг баталж, стратегийн ордыг тогтооно.УИХМонгол Улсын ЕрөнхийлөгчҮАБЗ
- 03 →Засгийн газарТусгай зөвшөөрөл олгож, гэрээ байгуулж, бодлого тодорхойлж, төрийн компаниудыг эзэмшинэ.Монгол Улсын Засгийн газарАҮЭБЯАМГТГСангийн яам«Эрдэнэс Монгол» ХХК
- 04 →КомпаниудТөрийн, хувийн, гадаадын компаниуд олборлож, экспортолно.ЭТТ«Эрдэнэт үйлдвэр» ТӨҮГRio TintoМУУҮА
- 05 →МөнгөТатвар, роялти төсөвт; ногдол ашиг төрд болон хувьцаа эзэмшигч иргэдэд; төрийн ногдол ашгийн 34% Хуримтлалын санд.ТЕГГЕГЧингис хаан үндэсний баялгийн санМонголбанк
- 06 ↺Иргэдэд буцажСургууль, эмнэлэг, тэтгэвэр, Хуримтлалын сангийн данс, Эрдэнэс Тавантолгойн ногдол ашиг.Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамӨмнөговь аймаг
Байгууллагын жагсаалт
57 байгууллага
Хууль тогтоогч, улс төр
Улсын Их Хурал(УИХ)
Монгол Улсын парламент, 126 гишүүнтэй. Хууль, төсвийг баталж, томоохон олон улсын гэрээг соёрхон баталдаг, аль ордыг стратегийн гэж тогтоодог.
Яагаад чухал вэУул уурхайгаас хэн юу авахыг тогтоох дүрэм энд бичигддэг: Ашигт малтмалын тухай хууль, баялгийн сангийн хууль, стратегийн ордын хувь.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч
Төрийн тэргүүн. Хуульд хориг тавьж, хууль санаачилж, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг тэргүүлдэг.
Яагаад чухал вэБаялгийн дүрмийг өөрчлөх хуулийг санаачилж эсвэл хориглож чадна.
Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл(ҮАБЗ)
Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайдаас бүрдэх, эдийн засгийн аюулгүй байдлыг оролцуулан үндэсний аюулгүй байдлын асуудлаар зөвлөдөг байгууллага.
Яагаад чухал вэ2026 онд Оюу толгойн гэрээгээр төрд 53% ногдох байсан ч 17 жилд 25–31%-ийг авсан гэж мэдэгдсэн.
Засгийн газар, яам, агентлаг
Монгол Улсын Засгийн газар
Ерөнхий сайдаар ахлуулсан Засгийн газар. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг хэлэлцэж, төсвийн төслийг өргөн барьж, төрийн компаниудыг хувьцаа эзэмшигчийн хувьд удирддаг.
Яагаад чухал вэГэрээнд гарын үсэг зурж, төрийн компаниудын ТУЗ-ийг томилдог.
Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яам(АҮЭБЯ)
Уул уурхай, геологи, газрын тос, хүнд үйлдвэрийн бодлогыг хариуцдаг яам. Сайд Г.Дамдиннямыг 2026 оны 4-р сард дахин томилсон.
Яагаад чухал вэБоловсруулах үйлдвэр, газрын тос боловсруулах үйлдвэр, хайгуулыг хөгжүүлэх бодлогыг тодорхойлдог.
Ашигт малтмал, газрын тосны газар(АМГТГ)
Ашигт малтмал, газрын тосны тусгай зөвшөөрөл олгож, бүртгэж, кадастрыг хөтөлж, уул уурхайн сарын статистикийг нийтэлдэг.
Яагаад чухал вэХэн аль газрыг ашиглах эрхтэй болохыг энд бүртгэдэг.
Сангийн яам
Улсын төсөв, төсвийн дүрэм, улсын өр, татварын бодлогыг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэУул уурхайн орлого төсөвт хэрхэн орж, хэрхэн зарцуулагдахыг удирддаг.
Эдийн засаг, хөгжлийн яам(ЭЗХЯ)
Эдийн засгийн төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалт, худалдааны бодлогыг хариуцаж, улирлын эдийн засгийн тайлан нийтэлдэг.
Яагаад чухал вэГадаад худалдаа, экспортын тоог нэг дор харуулдаг гол эх сурвалжийн нэг.
Татварын ерөнхий газар(ТЕГ)
Татвар, түүний дотор уул уурхайн компаниудын татварыг хурааж, хамгийн их татвар төлөгчдийг жил бүр тодруулдаг.
Яагаад чухал вэУул уурхайн компаниуд хэдэн төгрөг төлж байгааг хамгийн сайн мэддэг байгууллага.
Гаалийн ерөнхий газар(ГЕГ)
Экспорт, импортыг бүртгэж, хилээр гарах нүүрс, зэс, алтыг хянадаг.
Яагаад чухал вэХэдэн тонн нүүрс, хэдэн долларын үнээр гарч байгааг тоолдог.
Үндэсний статистикийн хороо(ҮСХ)
Албан ёсны статистик: гадаад худалдаа, үйлдвэрлэл, ДНБ, хүн ам, ядуурал (Өрхийн нийгэм, эдийн засгийн судалгаа).
Яагаад чухал вэЭнэ сайтын ихэнх тоо эндээс эхтэй.
Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам
Нийгмийн халамж, хөдөлмөр эрхлэлтийг хариуцаж, Хуримтлалын сангаас иргэдийн дансанд оруулсан дүнг мэдээлдэг.
Яагаад чухал вэБаялгийн мөнгө иргэн бүрт хэдэн төгрөг хүрч байгааг мэдээлдэг.
Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яам
Уурхайн байгаль орчны нөлөөллийн үнэлгээ, ус, газрын нөхөн сэргээлтийг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэУул уурхайн өртөг зөвхөн мөнгө биш: бэлчээр, ус, эрүүл мэнд.
Эрчим хүчний яам
Эрчим хүчний үйлдвэрлэл, дамжуулалт, тарифын бодлогыг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэУурхай, боловсруулах үйлдвэр эрчим хүчгүйгээр ажиллахгүй.
Зам, тээврийн хөгжлийн яам
Авто зам, төмөр зам, хилийн боомтын дэд бүтцийг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэНүүрс, зэсийн экспортын зардал, хэмжээ тээврээс шууд хамаардаг.
Гадаад харилцааны яам
Гадаад харилцаа, худалдаа, хөрөнгө оруулалтын хэлэлцээрийг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэЭкспортын 90% орчим нь нэг улсад очдог тул гадаад харилцаа эдийн засгийн асуудал.
Хяналт, ил тод байдал
Үндэсний аудитын газар(ҮАГ)
Улсын төсөв, төрийн байгууллага, төрийн компаниудад аудит хийдэг.
Яагаад чухал вэТөрийн компаниудын мөнгө хаашаа явж байгааг шалгах эрхтэй.
Авлигатай тэмцэх газар(АТГ)
Авлигын хэргийг илрүүлж, мөрдөж, хөрөнгө, орлогын мэдүүлгийг хянадаг.
Яагаад чухал вэБаялгаас иргэдэд очих ёстой мөнгө авлигаар алдагдаж болно; 2022 оны нүүрсний хулгайн хэрэг үүний жишээ.
ОҮИТБС Монгол(ОҮИТБС)
Олборлох үйлдвэрийн ил тод байдлын санаачилгын үндэсний байгууллага: засгийн газар, компани, иргэний нийгмийн хамтарсан зөвлөл. Компанийн төлсөн, төрийн хүлээн авсан мөнгийг жил бүр тулгадаг.
Яагаад чухал вэУурхай бүр хэд төлснийг харуулах нийтийн гол эх сурвалж.
Баялгийн сан
Чингис хаан үндэсний баялгийн сан
2024 оны хуулиар байгуулагдсан. Гурван хэсэгтэй: Ирээдүйн өв сан, Хөгжлийн сан, иргэн бүрт данс нээсэн Хуримтлалын сан (E-Mongolia-гаар харагдана). 2026 оны 5-р сард «Эрдэнэс Монгол»-той нэгдэж «Чингис хаан үндэсний баялгийн сан» корпораци болсон; гүйцэтгэх захирал Б.Тэмүүлэн.
Яагаад чухал вэБаялгийн орлогыг иргэдэд шууд хүргэх, хойч үедээ хуримтлуулах гол хэрэгсэл.
Төрийн компани
«Эрдэнэс Монгол» ХХК
Стратегийн ордуудад төрийн хувийг эзэмшдэг байсан холдинг. 2026 оны 5-р сарын 27-нд Засгийн газар түүнийг Чингис хаан үндэсний баялгийн сантай нэгтгэж, нэг корпораци болгохоор шийдсэн.
Яагаад чухал вэОхин компаниудын ногдол ашгийн 34% хуулиар Хуримтлалын санд ордог.
«Эрдэнэс Тавантолгой» ХК(ЭТТ)
Тавантолгойн нүүрсний ордыг ашигладаг төрийн компани; иргэд 26.4%-ийг нь эзэмшдэг.
Яагаад чухал вэ2024 оны хамгийн их татвар төлөгч, иргэдэд шууд ногдол ашиг олгодог.
«Эрдэнэт үйлдвэр» ТӨҮГ
Орхон аймгийн зэс, молибдений уурхай, 2019 оноос 100% төрийн өмч.
Яагаад чухал вэ2025 онд улс, орон нутгийн төсөвт 2.2 их наяд төгрөг төлсөн.
«Эрдэнэс Оюу толгой» ХХК
Оюу толгойн 34%-ийг төрийн өмнөөс эзэмшдэг компани.
Яагаад чухал вэТөрийн 34%-ийн ногдол ашгийг хүлээн авах байгууллага; одоогоор ногдол ашиг аваагүй.
«Монголросцветмет» ТӨҮГ
100% төрийн өмчит жонш, төмрийн хүдэр, алтны компани.
Яагаад чухал вэЗургаан аймагт хамгийн том татвар төлөгч гэж өөрийгөө тодорхойлдог.
Санхүү, зах зээл
Монголбанк
Төв банк: ханш, инфляц, гадаад валютын нөөцийг хариуцдаг.
Яагаад чухал вэУул уурхайн экспорт улсын долларын ихэнхийг олдог тул нүүрсний үнэ төгрөгийн ханшид шууд нөлөөлдөг.
Санхүүгийн зохицуулах хороо(СЗХ)
Хөрөнгийн зах зээл, даатгал, банк бус санхүүгийн байгууллагыг зохицуулж, компанийг биржид бүртгэхийг зөвшөөрдөг.
Яагаад чухал вэЭрдэнэс Тавантолгойг биржид гаргахад зөвшөөрөл олгоно.
Монголын хөрөнгийн бирж(МХБ)
Хувьцаа, бондын арилжаа; 2023 оны 2-р сараас төрийн нүүрсийг биржийн дуудлага худалдаагаар зардаг.
Яагаад чухал вэНүүрсийг ил тод үнээр зарах, иргэд хувьцааныхаа үнэ цэнийг харах газар.
Монголын хөгжлийн банк
Дэд бүтэц, үйлдвэрийн томоохон төслийг санхүүжүүлдэг төрийн хөгжлийн банк.
Яагаад чухал вэБаялгийн орлогыг зам, төмөр зам, үйлдвэр болгон хувиргах хэрэгслүүдийн нэг.
Орон нутаг
Өмнөговь аймаг
Оюу толгой, Тавантолгойн орд оршдог аймаг; ТОП-100 компанийн 19 нь энд бүртгэлтэй.
Яагаад чухал вэУурхайн ойролцоох иргэд хамгийн их нөлөөлөлд өртдөг; орон нутгийн хувь хэр байх нь гол асуудал.
Ханбогд сум
Оюу толгой уурхай оршдог сум.
Яагаад чухал вэОюу толгойн татвар, роялтигаас хэд нь энд хүрсэн нь нээлттэй асуулт.
Цогтцэций сум
Тавантолгойн нүүрсний орд оршдог сум.
Яагаад чухал вэНүүрсний тээвэр, тоос, усны ачаалал хамгийн их мэдрэгддэг газрын нэг.
Орхон аймаг
Эрдэнэт үйлдвэр, Эрдэнэт хот оршдог аймаг.
Яагаад чухал вэНэг уурхайгаас хамааралтай хот: уурхай хаагдвал юу болох вэ гэдэг асуулт.
Бизнес, салбарын холбоо
Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим(МҮХАҮТ)
Бизнес эрхлэгчдийн үндэсний танхим; Засгийн газартай хамт жил бүр ТОП-100 аж ахуйн нэгжийг шалгаруулдаг.
Яагаад чухал вэХамгийн том компаниудын борлуулалт, татвар, ажлын байрны тоог нэг дор цуглуулдаг.
Монголын уул уурхайн үндэсний ассоциаци(МУУҮА)
Уул уурхайн компаниудыг төлөөлдөг салбарын холбоо.
Яагаад чухал вэХуулийн өөрчлөлтөд салбарын байр суурийг илэрхийлдэг гол дуу хоолой.
Монголын бизнесийн зөвлөл
Монгол болон гадаадын компаниудын бизнесийн нэгдэл; уулзалт, бодлогын хэлэлцүүлэг зохион байгуулдаг.
Яагаад чухал вэГадаадын хөрөнгө оруулагчид Монголыг хэрхэн харж байгааг сонсох газар.
Rio Tinto
Дэлхийн томоохон уул уурхайн компани; Оюу толгойн 66%-ийг эзэмшиж, удирддаг.
Яагаад чухал вэМонголын хамгийн том уурхайн шийдвэрийг гаргадаг.
Петро Матад
Лондонгийн AIM-д бүртгэлтэй, XX талбайд газрын тос олборлодог компани.
Яагаад чухал вэМонголын газрын тосны салбарт Монголд төвтэй цөөн компанийн нэг.
Иргэний нийгэм
Нээлттэй нийгэм форум
Засаглал, төсөв, баялгийн ил тод байдлын бодлогын судалгаа хийдэг Монголын төрийн бус байгууллага; баялгийн сангийн хуулийн талаар бодлогын зөвлөмж гаргасан.
Яагаад чухал вэИргэний нийгмийн хамгийн туршлагатай бодлогын хүрээлэнгийн нэг.
Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэн
Баялгийн засаглалын олон улсын хүрээлэн; Эрдэнэс Монгол, төрийн компани, зэсийн салбарын талаар Монголын тайлан гаргасан.
Яагаад чухал вэТөрийн компаниудын засаглалын талаар хамгийн нарийн судалгаатай.
Оюу толгой ватч
Оюу толгойн нийгэм, байгаль орчны нөлөөллийг хянадаг Монголын иргэний нийгмийн байгууллага.
Яагаад чухал вэУурхайн ойролцоох малчид, иргэдийн дуу хоолойг хүргэдэг.
Судалгаа, боловсрол
Монголын бие даасан судалгааны хүрээлэн
Нийгэм, бодлогын судалгаа, санал асуулга хийдэг хүрээлэн.
Яагаад чухал вэИргэд уул уурхай, баялгийн хуваарилалтыг хэрхэн харж байгааг судлах түнш болж болно.
Сант марал сан
Улс төр, нийгмийн санал асуулга (Политбарометр) тогтмол явуулдаг.
Яагаад чухал вэОлон нийтийн итгэл, хандлага цаг хугацааны явцад хэрхэн өөрчлөгдсөнийг харуулдаг.
Шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль(ШУТИС)
Уул уурхайн инженер, геологичдыг бэлтгэдэг гол их сургууль.
Яагаад чухал вэМонголчууд уул уурхайн өндөр цалинтай ажлын байрыг эзлэх эсэх нь энд эхэлдэг.
Монгол Улсын Их Сургууль(МУИС)
Эдийн засаг, эрх зүй, геологи, улс төрийн шинжлэх ухааны сургалт, судалгаа.
Яагаад чухал вэБаялгийн бодлогыг шинжлэх ухаанч үндэслэлтэй болгох судлаачид.
Арктус Аналитикс
Монголын эдийн засаг, уул уурхайн шинжилгээ нийтэлдэг.
Яагаад чухал вэОюу толгойн 2026 оны шинэ санхүүгийн нөхцөлийн шинжилгээг гаргасан.
Капитал Маркетс Монголиа
Монголын зах зээл, нүүрсний салбарын тойм, шинжилгээ.
Яагаад чухал вэНүүрсний экспорт, үнийн жилийн тоймыг гаргадаг.
Олон улсын байгууллага
Дэлхийн банк
Зээл, тусламж олгож, Монголын эдийн засгийн тойм, хувийн хэвшлийн судалгаа зэрэг судалгаа нийтэлдэг.
Яагаад чухал вэУул уурхайн эдийн засаг, төсөвт эзлэх жингийн хамгийн найдвартай тооцоог гаргадаг.
Олон улсын валютын сан(ОУВС)
Эдийн засгийн бодлогыг жил бүр үнэлж (IV зүйлийн зөвлөлдөөн), шаардлагатай үед санхүүгийн хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг; 2017 онд Монголд хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн.
Яагаад чухал вэТүүхий эдийн үнэ унах үед төсөв, өрийн хямралаас хамгаалах дүрмийн талаар зөвлөдөг.
Азийн хөгжлийн банк(АХБ)
Дэд бүтэц, нийгмийн салбарт зээл олгож, улс орнуудын статистикийг нэгтгэн нийтэлдэг.
Яагаад чухал вэМонголын худалдаа, эдийн засгийн харьцуулсан тоог гаргадаг.
Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк(ЕСБХБ)
Хувийн хэвшилд, түүний дотор уул уурхай, эрчим хүчинд хөрөнгө оруулдаг; Оюу толгойн гүний уурхайн санхүүжилтэд оролцсон.
Яагаад чухал вэОлон улсын стандарт, ил тод байдлыг хөрөнгө оруулалттайгаа хамт авчирдаг.
НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр(НҮБХХ)
Хүний хөгжлийн индексийг тооцож, хөгжлийн хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг.
Яагаад чухал вэБаялаг хүмүүсийн амьдралд хэрхэн хүрч байгааг хэмжих олон улсын жишгийг гаргадаг.
Германы Геошинжлэх ухаан, байгалийн баялгийн хүрээлэн
Монголын байгууллагуудтай эрдэс баялгийн удирдлагын чиглэлээр техникийн хамтын ажиллагаа хэрэгжүүлдэг.
Яагаад чухал вэКадастр, хяналт, мэдээллийн системийг сайжруулахад туслах туршлагатай.
Азийн сан
Засаглал, хот, иргэний оролцооны хөтөлбөр хэрэгжүүлдэг олон улсын төрийн бус байгууллага.
Яагаад чухал вэИргэдийн оролцоо, орон нутгийн засаглалын туршлагатай түнш.
Хэвлэл мэдээлэл
Монцамэ мэдээллийн агентлаг
Төрийн мэдээллийн агентлаг; Статистикийн хорооны мэдээг монгол, англиар түгээдэг.
Яагаад чухал вэАлбан ёсны тоог хамгийн хурдан түгээдэг.
Mongolian Mining Journal
Уул уурхайн салбарын тусгай сэтгүүл, сайт.
Яагаад чухал вэКомпани, ТОП-100, салбарын тоог нарийвчлан мэдээлдэг.
ikon.mn
Монголын томоохон мэдээллийн сайт.
Яагаад чухал вэТөсөв, ногдол ашиг, компанийн тайлангийн мэдээг тогтмол нийтэлдэг.
Жагсаалтыг тогтмол шинэчилнэ. Нэмэх байгууллага байвал бидэнд мэдэгдээрэй.