Уул уурхай ба экспорт
Монголын зардаг зүйлийн бараг бүгд ашигт малтмал. Энэ хэсэг аль нь, хэр их, үнийн өөрчлөлт улсын орлогыг хэрхэн өөрчилдгийг харуулна.
Хэрхэн унших вэ: график бүр эх сурвалжтай. Доогуур нь цэгэн зураастай үг дээр дарж тайлбарыг уншина. «Тоог хүснэгтээр харах» дээр дарж бүх тоог харна.
Үзүүлэлт 1
Монгол юу зардаг вэ
тэрбум ам.доллар, 2023
- Нүүрс8.858%
- Зэсийн баяжмал2.617%
- Алт0.745%
- Төмрийн хүдэр0.443%
- Бусад2.617%
Тоог хүснэгтээр харах
| Нүүрс | 8.8 |
| Зэсийн баяжмал | 2.6 |
| Алт | 0.74 |
| Төмрийн хүдэр | 0.44 |
| Бусад | 2.6 |
- Юуг харуулж байна
- 2023 оны 15.2 тэрбум ам.долларын экспорт юунаас бүрдсэн бэ.
- Юу гэсэн үг вэ
- Ганцхан нүүрс тал гаруйг нь (8.8 тэрбум ам.доллар) олсон. Нүүрс, зэс, алт, төмрийн хүдэр нийлээд 83% орчим.
- Бидэнд яагаад чухал вэ
- Нэг бүтээгдэхүүн давамгайлахад түүний үнэ төсөв, ханш, ажлын байрыг шийддэг. Энэ бол Монголын гол эрсдэл бөгөөд гэнэтийн орлогыг хуримтлуулах шалтгаан.
- Анхаарах зүйл
- 2023 он бол Статистикийн хорооны бүрэн задаргааг бидний олсон хамгийн сүүлийн жил. 2025 онд зэс өсөж, нүүрс буурсан (дараагийн графикийг үзнэ үү). «Бусад» бол бидний тооцоо.
- Энэ графикийн нэр томьёо
- Зэсийн баяжмалБуталж баяжуулсан, дөрөвний нэг орчим нь зэс болох хүдэр; гадаадад хайлуулж металл болгодог.Олборлосон чулуулагт зэс 1%-иас хамаагүй бага агуулагддаг. Уурхайд нунтаглаж, флотацаар баяжуулан 20–30% зэс, бага зэрэг алт, мөнгөтэй болгодог. Ихэвчлэн Хятад дахь хайлуулах үйлдвэрүүд цэвэр зэс болгоно.Бүрэн тайлбар →Баялгийн хараалБаялаг ихтэй улсууд хүлээгдэж байснаас удаан өсөх, засаглал муудах хандлага.Баялгийн их орлого институцийг сулруулж, авлигыг өдөөж, бусад салбарыг шахаж, төсвийг түүхий эдийн үнээс хамааралтай болгож болно. Энэ бол хууль биш, хандлага: Норвеги, Ботсвана, Чили үүнээс зайлсхийж болохыг харуулсан.Бүрэн тайлбар →
Үзүүлэлт 2
2025 онд юу өөрчлөгдсөн бэ
экспортын орлогын өөрчлөлт, 2024 оноос, сая ам.доллар
- Зэсийн хүдэр, баяжмал+2,500
- Алт+341.6
- Самнасан ноолуур, үс+260.5
- Цайрын баяжмал+51.1
- Түүхий газрын тос−70.8
- Угаасан ноолуур−256.7
- Нүүрс−2,900
Тоог хүснэгтээр харах
| Зэсийн хүдэр, баяжмал | +2,500 |
| Алт | +341.6 |
| Самнасан ноолуур, үс | +260.5 |
| Цайрын баяжмал | +51.1 |
| Түүхий газрын тос | −70.8 |
| Угаасан ноолуур | −256.7 |
| Нүүрс | −2,900 |
- Юуг харуулж байна
- Үндсэн бүтээгдэхүүн бүрийн экспортын орлого 2024 онтой харьцуулахад 2025 онд хэрхэн өөрчлөгдсөнийг, сая ам.доллараар.
- Юу гэсэн үг вэ
- Нүүрсний орлого 2.9 тэрбум орчим ам.доллараар буурсныг Оюу толгойн гүний уурхай хүчин чадалдаа хүрч зэсээс 2.5 тэрбумаар илүү олсон нь бараг нөхсөн. Нийт экспорт бараг өөрчлөгдөөгүй.
- Бидэнд яагаад чухал вэ
- Зэс нүүрсийг орлож эхэлж байна. Энэ нь эрсдэлийг хоёр бүтээгдэхүүнд тараадаг ч зэсийн ашиг ихэвчлэн Оюу толгойн эзэмшигчдэд, нүүрсний ашиг голчлон төрийн өмчит компаниудад очдог. Уурхайг хэн эзэмшдэг нь иргэнд хэд хүрэхийг шийднэ.
- Анхаарах зүйл
- Нийт дүн биш, зөвхөн өөрчлөлт. Статистикийн хорооны тоог хэвлэлээр мэдээлснээр.
- Энэ графикийн нэр томьёо
- Зэсийн баяжмалБуталж баяжуулсан, дөрөвний нэг орчим нь зэс болох хүдэр; гадаадад хайлуулж металл болгодог.Олборлосон чулуулагт зэс 1%-иас хамаагүй бага агуулагддаг. Уурхайд нунтаглаж, флотацаар баяжуулан 20–30% зэс, бага зэрэг алт, мөнгөтэй болгодог. Ихэвчлэн Хятад дахь хайлуулах үйлдвэрүүд цэвэр зэс болгоно.Бүрэн тайлбар →Төрийн өмчит компаниТөр бүрэн буюу дийлэнх хувийг нь эзэмшдэг компани.Төр хувийн компаниас зөвхөн татвар авахын оронд бизнесийг шууд эрхэлж, ашгийг нь авах боломж олгодог. Үр дүн нь засаглалаас ихээр хамаардаг: ТУЗ-ийг хэн томилох, тайлан хэр ил тод, шийдвэрийг улс төр удирддаг эсэх.Бүрэн тайлбар →
Үзүүлэлт 3
Илүү их нүүрс, бага мөнгө
2024 ба 2025
Экспортолсон нүүрс
сая тонн
- 202483.8
- 202590
+7.5%
Нүүрсний экспортын орлого
тэрбум ам.доллар
- 20248.6
- 20255.7
−34%
Тоог хүснэгтээр харах
| 2024 | 2025 | ||
|---|---|---|---|
| Экспортолсон нүүрс (сая тонн) | 83.8 | 90 | +7.5% |
| Нүүрсний экспортын орлого (тэрбум ам.доллар) | 8.6 | 5.7 | −34% |
- Юуг харуулж байна
- 2024, 2025 онд хэдэн тонн нүүрс экспортолж, хэдэн төгрөг олсон бэ.
- Юу гэсэн үг вэ
- 2025 онд 7.5% илүү нүүрс зарсан ч хилийн үнэ 38% унасан тул гуравны нэг орчмоор бага орлого олсон.
- Бидэнд яагаад чухал вэ
- Дуусах баялгаа илүү ихээр, бага үнээр зарах нь эрсдэлийн хамгийн тод дохио. Хямд зарсан нүүрс дахин эргэж ирэхгүй. Тиймээс сайн жилүүдийн орлогын нэг хэсгийг хуримтлуулах ёстой.
- Анхаарах зүйл
- 2025 оны орлогыг Эдийн засаг, хөгжлийн яамны мэдээлсэн 34%-ийн бууралтаас бид тооцсон. Үнийг голчлон Хятадын эрэлт тогтоодог.
- Энэ графикийн нэр томьёо
- Байгалийн баялгийн рентЗардал, ердийн өгөөжөөс давсан, байгалийн баялгаас олсон ашиг.Зэсийг олборлох зардал, хөрөнгө оруулалтын шударга өгөөжийг хасаад ч өндөр үнээр зарагдаж байвал үлдэх илүүдэл нь рент. Энэ нь хэн нэгний хүчин чармайлтаас биш, байгаль ордыг бүтээсэн учраас үүсдэг тул олон улс түүнийг ард түмнийх гэж үздэг.Бүрэн тайлбар →Үндэсний баялгийн санИхэвчлэн баялгийн орлогоор бүрдүүлсэн төрийн хөрөнгө оруулалтын сан.Дуусах баялгийг удаан хугацаанд хадгалагдах санхүүгийн хөрөнгө болгон хувиргадаг. Сан ирээдүй хойч үедээ хуримтлуулах, үнэ унах үед төсвийг тогтворжуулах, эсвэл иргэдэд шууд олгох зорилготой байж болно.Бүрэн тайлбар →
Үзүүлэлт 4
Хэр их ухаж, зарсан бэ
экспортын хэмжээний өөрчлөлт, 2024 оноос, %
- Зэсийн баяжмал+35%
- Төмрийн хүдэр+18%
- Нүүрс+7.5%
- Алт−7%
- Түүхий газрын тос−13%
Тоог хүснэгтээр харах
| Зэсийн баяжмал | +35% |
| Төмрийн хүдэр | +18% |
| Нүүрс | +7.5% |
| Алт | −7% |
| Түүхий газрын тос | −13% |
- Юуг харуулж байна
- 2025 онд бүтээгдэхүүн бүрийн экспортын хэмжээ (тонноор) хэдэн хувиар өөрчлөгдсөн бэ.
- Юу гэсэн үг вэ
- Зэсийн баяжмалын экспорт гуравны нэгээс илүү өсч, 2.3 сая тонн болсон. Нүүрс, төмрийн хүдэр ч өссөн; алт, газрын тос буурсан.
- Бидэнд яагаад чухал вэ
- Хэмжээ нь газрын хэвлийн баялгийн хэр их хэсгийг жил бүр ухаж зарж байгааг харуулна. Зарсан тонн бүр эргэж ирэхгүй тул эзэн болох ард түмэнд шударга өгөөж авчрах ёстой.
- Анхаарах зүйл
- Үнэ биш, тонноор (газрын тосыг баррелиар) тооцсон хувийн өөрчлөлт.
- Энэ графикийн нэр томьёо
- Зэсийн баяжмалБуталж баяжуулсан, дөрөвний нэг орчим нь зэс болох хүдэр; гадаадад хайлуулж металл болгодог.Олборлосон чулуулагт зэс 1%-иас хамаагүй бага агуулагддаг. Уурхайд нунтаглаж, флотацаар баяжуулан 20–30% зэс, бага зэрэг алт, мөнгөтэй болгодог. Ихэвчлэн Хятад дахь хайлуулах үйлдвэрүүд цэвэр зэс болгоно.Бүрэн тайлбар →